Parowce łopatkowe Oberlandu Berneńskiego

Dwa jeziora, dwa działające parowce

BLS Schifffahrt obsługuje mieszaną flotę na Jeziorze Thun i Jeziorze Brienz: nowoczesne jednostki motorowe dla większości rozkładu oraz dwa prawdziwe parowce łopatkowe utrzymywane w eksploatacji jako statki robocze, a nie eksponaty muzealne. DS Blümlisalp, zwodowany w 1906 roku, obsługuje Jezioro Thun. DS Lötschberg, zwodowany w 1914 roku, obsługuje Jezioro Brienz. Żaden nie jest repliką zbudowaną na wygląd zabytku; oba wciąż napędzają te same tłokowe silniki parowe, z którymi zostały zbudowane, przerobione z opalania węglem na olej dekady temu, ale mechanicznie to te same maszyny.

Ma to znaczenie dla każdego, kto planuje wycieczkę wokół tych statków, a nie trafia na nie przypadkiem. Parowce nie zastępują zwykłych statków — obsługują publikowany podzbiór rejsów, często raz lub dwa razy dziennie w sezonie, a BLS wymienia odjazdy „Dampfschiff” (statku parowego) osobno od ogólnego rozkładu. Zarezerwuj złą godzinę rejsu, a wsiądziesz na wygodny nowoczesny katamaran — całkiem dobry statek, ale nie to, po co większość ludzi tu przyjeżdża.

DS Blümlisalp: weteran Jeziora Thun

Zbudowany w 1906 roku w stoczni braci Sulzer w Winterthur, Blümlisalp nosi nazwę od masywu Blüemlisalp widocznego z części jeziora w pobliżu Spiez. To starszy i częściej pływający z dwóch parowców, i ten, na który faktycznie wsiądzie większość odwiedzających Interlaken, bo rejsy po Jeziorze Thun wyruszają z własnego pomostu miasteczka, kilka minut piechotą od stacji Interlaken West.

Statek przeszedł większą renowację ukończoną w 2008 roku, która przywróciła salonom bliższy oryginałowi wygląd belle époque: ciemna drewniana boazeria, mosiężne okucia i tapicerowane ławy w zadaszonym salonie pierwszej klasy, z osobną jadalnią używaną podczas obsługi obiadowej na dłuższych rejsach okrężnych. Otwarty pokład spacerowy powyżej daje niezakłócony widok wzdłuż jeziora w stronę piramidy Niesen oraz, przy dobrej pogodzie, z powrotem na szczyty nad Beatenberg.

Trasa Blümlisalp obejmuje całą długość Jeziora Thun, z przystankami w Thun, Spiez, Oberhofen i przy pomoście Interlaken, a niektóre rejsy dochodzą aż do Merligen. Pełny przejazd od końca do końca zajmuje nieco ponad dwie godziny; w niektóre dni w rozkładzie są też krótsze rejsy okrężne trwające od 45 minut do godziny, przeznaczone dla osób, które chcą doświadczyć parowca bez poświęcania na to całego popołudnia.

DS Lötschberg: własny parowiec łopatkowy Jeziora Brienz

Lötschberg jest młodszy o osiem lat, zbudowany w 1914 roku, i pływa po krótszym, o stromszych brzegach Jeziorze Brienz. To rzadszy z dwóch statków do złapania: BLS wyznacza dla niego ograniczoną liczbę dedykowanych dni rejsów każdego lata zamiast codziennego kursu, skoncentrowaną w szczycie sezonu, gdy pozwalają na to popyt i obsada. Każdy, kto planuje wycieczkę specjalnie po to, by nim popłynąć, powinien sprawdzić aktualny kalendarz rejsów parowca przed ustaleniem dat, bo te dni zmieniają się z roku na rok i nie przypadają po prostu „co weekend”.

Sam statek ma taki sam ogólny układ jak Blümlisalp — zadaszony salon, otwarty pokład spacerowy i punkt widokowy na maszynownię pod pokładem — na nieco mniejszym kadłubie, dostosowanym do bardziej kompaktowych rozmiarów Jeziora Brienz. Trasa biegnie na całej długości jeziora między Interlaken Ost a Brienz, przechodząc blisko Iseltwald i wodospadów Giessbach, a uderzająco turkusowo-zielona woda Jeziora Brienz wygląda wyraźnie inaczej niż woda Jeziora Thun tego samego popołudnia.

Dni rejsów i rozkłady

Parowiec	Jezioro	Zbudowany	Sezon	Typowa częstotliwość
DS Blümlisalp	Jezioro Thun	1906	Od późnego kwietnia do późnego października, główny sezon maj–wrzesień	Większość dni w wysokim sezonie, kilka rejsów dziennie
DS Lötschberg	Jezioro Brienz	1914	Wybrane daty, głównie lipiec–sierpień	Kilka dedykowanych dni rejsów na sezon

Oba rozkłady są publikowane na stronie BLS przed sezonem i drukowane przy pomostach w Interlaken. Rejsy parowców noszą na drukowanym rozkładzie mały znacznik „DS”, odróżniający je od zwykłych jednostek motorowych — łatwo go przeoczyć, przeglądając rozkład tylko pod kątem godzin odjazdu, a nie typu statku. Warto sprawdzić aktualny rozkład tuż przed podróżą, bo dni rejsów parowca są bardziej narażone na odwołanie z powodu konserwacji lub pogody niż statki z napędem wysokoprężnym, które pływają w większości warunków, przy których parowce zostają w porcie.

Żaden z parowców nie pływa zimą. Poza głównym sezonem oba jeziora obsługuje wyłącznie flota nowoczesnych jednostek motorowych, a parowce stoją w konserwacji — prawdziwa maszyna z 1906 czy 1914 roku wymaga więcej uwagi poza sezonem niż nowoczesny kadłub.

Salon pierwszej klasy i co daje

Standardowe bilety na obu parowcach dają dostęp do otwartego pokładu i standardowego zadaszonego salonu, gdzie siedzi większość pasażerów niezależnie od klasy biletu — widok jest taki sam z każdej z nich. Dopłata za salon pierwszej klasy kupuje miejsce w wyłożonym boazerią, wykładanym dywanem salonie z obsługą kelnerską dostępną na dłuższych przejazdach Blümlisalp, a na niektórych rejsach ustalone menu obiadowe dopasowane do dwugodzinnego czasu pełnej trasy po Jeziorze Thun.

Posiadacze pierwszoklasowego Swiss Travel Pass, upgrade’u do Half Fare Card lub regionalnego biletu pierwszej klasy mają wliczony dostęp do salonu; posiadacze biletów drugiej klasy płacą dopłatę na pokładzie, zwykle skromną kwotę, a nie osobną pełną taryfę. Na krótkim rejsie okrężnym salon dodaje niewiele poza samą boazerią, bo cały sens przejazdu parowcem to stanie na pokładzie i obserwowanie brzegu oraz kół łopatkowych. Na pełnym przejeździe przez jezioro z obiadem na pokładzie to rozsądniejszy sposób spędzenia dwóch godzin niż stanie przy relingu przez cały czas.

Obserwowanie pracującej maszynowni

Najbardziej charakterystyczną częścią obu statków, i powodem, by wybrać parowiec zamiast nowoczesnej jednostki motorowej, jest maszynownia. Zarówno Blümlisalp, jak i Lötschberg mają punkt widokowy — przeszkloną wnękę lub barierkę wokół szybu w pokładzie — skąd pasażerowie mogą obserwować pracujący oryginalny silnik parowy: przesuwającą się głowicę krzyżową, korbowód napędzający wał korbowy oraz wał korbowy obracający koła łopatkowe po obu stronach kadłuba. Działa przez cały czas trwania rejsu, wliczone w standardowy bilet, bez osobnej rezerwacji czy dodatkowej opłaty.

To coś naprawdę mechanicznego do obejrzenia, a nie statyczna wystawa — olej, mosiądz, malowana stal, poruszające się w tempie spaceru, na tyle głośne z bliska, że rozmowa w tym miejscu wymaga podniesienia głosu. Załoga zwykle chętnie odpowiada na pytania o historię silnika, jeśli się o to zapyta, choć nie ma stałego oprowadzania po maszynowni — to publiczny punkt widokowy, a nie nadzorowana wizyta.

Dotarcie do pomostów

Blümlisalp odpływa z pomostu Interlaken West, pięć minut piechotą od stacji Interlaken West i blisko końca Höheweg przy Höhematte. Lötschberg odpływa z pomostu Interlaken Ost, obok stacji Interlaken Ost, po stronie Jeziora Brienz w mieście. Pomylenie tych dwóch stacji to jeden z częstszych błędów w planowaniu wizyty w Interlaken ogólnie, i dotyczy to bezpośrednio także tego przypadku: pojawienie się przy złym pomoście z odjazdem parowca za dwadzieścia minut oznacza jego przegapienie, bo przejście między obiema stacjami zajmuje piechotą prawie dwadzieścia pięć minut.

Oba pomosty sprzedają bilety na miejscu i oba akceptują Swiss Travel Pass, Berner Oberland Pass i Jungfrau Travel Pass bez osobnego biletu na statek. Kupowanie biletu online z wyprzedzeniem rzadko jest konieczne poza konkretnym weekendem festiwalowym, choć gwarantuje miejsce na w pełni zarezerwowanym rejsie parowca zamiast tylko miejsca stojącego.

Rezerwacja przejazdu z parowcem w programie

Zwykły rozkład na Jeziorze Thun miesza rejsy parowca i jednostek motorowych na tej samej trasie, więc standardowy bilet na rejs okrężny nie gwarantuje parowca, chyba że konkretny odjazd zostanie sprawdzony w zestawieniu rejsów „DS”. Pewniejszym sposobem, by na pewno popłynąć akurat Blümlisalpem, jest zaplanowany rejs zbudowany wokół odjazdu parowca, który zwykle dodaje też przystanek, którego większość ludzi sama by nie zorganizowała:

rejs po Jeziorze Thun połączony z przystankiem przy Jaskiniach św. Beatusa i piknikiem nad jeziorem

Jaskinie św. Beatusa leżą nad jeziorem w pobliżu Beatenberg, osiągalne od przystani, a połączenie przejazdu z jaskiniami i piknikiem zamienia godzinny rejs parowcem w pół dnia wycieczki bez zawracania przez Interlaken. Dla odwiedzających przyjeżdżających z dalszych okolic, a nie mieszkających w samym Interlaken, podobna kombinacja startuje z Bazylei:

wycieczka jednodniowa z Bazylei obejmująca Thun, Jaskinie św. Beatusa i rejs po jeziorze

Każdy, kto łączy kilka dni podróży statkiem i koleją w Oberlandzie Berneńskim — jeden dzień na Jeziorze Thun, kolejny na wycieczce górskiej — zwykle bardziej opłaca się na wielodniowym karnecie niż płacąc za każdy rejs osobno:

karnet turystyczny na Oberland Berneński obejmujący od trzech do ośmiu dni pociągów, statków i kolejek linowych

Żadna z tych rezerwacji nie jest wymagana, by popłynąć parowcem na zwykłym bilecie punkt-punkt; istnieją dla podróżujących, którzy chcą połączyć przejazd z czymś dodatkowym, zamiast samodzielnie ustalać godziny przy pomoście i połączenia.

Gdzie parowce mieszczą się na tle reszty floty

Oba jeziora mają pełny rozkład nowoczesnych statków kursujących znacznie częściej niż parowce, i dla większości przejazdów punkt-punkt — z Interlaken do Thun na zakupy, z Interlaken do Brienz na przesiadkę do parowej kolejki Rothorn — jednostka motorowa to po prostu to, co przypływa jako następne i wykonuje zadanie równie dobrze. Parowce warto wybrać świadomie, gdy sam rejs jest celem popołudnia, a nie sposobem dotarcia gdzieś indziej.

Szerszy przegląd tego, co obejmują statki na każdym z jezior, znajdziesz w przewodniku po rejsach po Jeziorze Thun i przewodniku po rejsach po Jeziorze Brienz; dla dnia wykorzystującego oba jeziora naraz przewodnik po rejsie dwóch jezior oraz trasa dwóch jezior i wiosek budują trasę wokół połączenia kolejowego między obiema nabrzeżami przez centrum Interlaken.

Pływanie z plaż nad brzegiem jeziora w pobliżu Thun i Spiez to osobny, tańszy sposób spędzenia czasu na wodzie latem — omówiony w przewodniku po pływaniu w obu jeziorach — a ścieżka brzegowa obok Iseltwald do wodospadów Giessbach, opisana w przewodniku po wodospadach Giessbach i ścieżce brzegowej, daje widok pieszego na tę samą wodę, którą Lötschberg przemierza na parze.

Ile to faktycznie kosztuje

Standardowy rejs okrężny po Jeziorze Thun Blümlisalpem między Interlaken a Thun kosztuje w drugiej klasie bez karnetu w przybliżeniu CHF 45–55, więcej za pełną pętlę jeziora obejmującą Spiez i Oberhofen; dopłata za salon pierwszej klasy dodaje jeszcze skromną kwotę, a nie podwaja taryfę. Ceny na Jeziorze Brienz na Lötschbergu są podobne dla porównywalnego dystansu.

Oba są wliczone bez dodatkowej opłaty w Swiss Travel Pass, Berner Oberland Pass i Jungfrau Travel Pass, co jest bardziej ekonomicznym rozwiązaniem dla każdego, kto i tak korzysta z pociągów i kolejek linowych podczas tej samej podróży, zamiast płacić za pojedynczy bilet na statek osobno. Ceny ustala BLS i okresowo je zmienia; traktuj każdą liczbę tutaj jako wskazówkę planistyczną, a nie dokładną taryfę na dany dzień, i sprawdź aktualne ceny przy pomoście lub na stronie BLS przed podróżą. Szerszy obraz tego, ile dzień na wodzie dodaje do budżetu pobytu w Interlaken, znajdziesz w przewodniku po kosztach podróży do Interlaken.

Rejs statkiem, nie eksponat muzealny

Najłatwiejszym błędem przy obu parowcach jest traktowanie ich jak statycznej atrakcji, która zawsze tam będzie i zawsze będzie kursować. To działający statek z harmonogramem konserwacji, ograniczonym sezonem i — zwłaszcza w przypadku Lötschbergu — krótką listą faktycznych dni rejsów, a nie codziennym odjazdem. Sprawdź aktualny na dany rok rozkład rejsów parowca przed zaplanowaniem wokół niego dnia, potwierdź, przy którym pomoście się stawić (Interlaken West dla Jeziora Thun, Interlaken Ost dla Jeziora Brienz), i potraktuj punkt widokowy na maszynownię jako część, po którą warto przyjść wcześniej, bo to jedyna rzecz, której nowoczesna jednostka motorowa naprawdę nie potrafi zaoferować.